75 lat od wręczenia sztandaru 3. Brygadzie Pancernej 1. Korpusu Pancernego WP

na placu Wolności w Poznaniu

"Sztandar jest znakiem jednostki wojskowej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Jest on symbolem sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa, których Ojczyzna wymaga od swych żołnierzy”

Pamięć o bohaterstwie polskich pancerniaków z II wojny światowej jest wciąż żywa i przekazywana kolejnym pokoleniom. Poznań, gdzie w powojennej Polsce kształciły się rzesze specjalistów wojsk pancernych, ma w tej dziedzinie szczególne miejsce. W planowanych od niemal roku uroczystościach z okazji 75. rocznicy wręczenia sztandaru 3 Brygadzie Pancernej z 1 Korpusu Pancernego WP udział zapowiadali: Wiceprezes Ogólnopolskiego Klubu Kombatantów 1 Drezdeńskiego Korpusu Pancernego pułkownik Eugeniusz Praczuk i ostatni weteran 3 Brygady Pancernej major Edward Szyłak.

W dniu 22 kwietnia 2020 roku mija 75 lat od wręczenia w Poznaniu sztandaru jednostce, która czwartą dobę prowadziła ciężkie walki. Uroczystość tej rangi była pierwszą zorganizowaną na Placu Wolności od zakończenia tragicznych walk o miasto. Wręczenia sztandaru, podczas polowej mszy świętej, w obecności licznie zgromadzonych gości z wojewodą Michałem Gwiazdowiczem i rektorem Uniwersytetu Poznańskiego profesorem Stefanem Dąbrowskim, dokonał Prezydent Poznania Feliks Maciejewski. Sztandar odebrał przedstawiciel 3 Brygady Pancernej mjr Kazimierz Rudziński. Ufundowało go społeczeństwo Wielkopolski.

Strona główna płata sztandaru to: czerwony krzyż kawalerski, białe pola między ramionami krzyża. Pośrodku haftowany srebrną ni­cią orzeł w otoku wieńca laurowego haftowanego złotą nicią. Po­nad orłem i pod nim napisy haftowane złotą nicią: ,,HONOR I OJCZYZNA”, „ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ”. Strona odwrotna: krzyż kawalerski barwy pomarańczo­wej, pola między ramionami krzyża granatowe. Pośrodku hafto­wany kolorową nicią herb miasta Poznania, w otoku wieńca jak na stronie głównej. Nad herbem haftowany złotą nicią napis: ,,3 BRY­GADA PANCERNA” a na dolnym ramieniu krzyża: „I KORPU­SU". Na granatowych polach, u dołu, w otoku wieńców laurowych haftowana złotą nicią data: „22.IV.1945”. Płat o wym. 94 x 94 cm obszyty złotym galonem i złotą frędzlą, przymocowany do drzewca za pomocą 11 kółek i stalowego pręta. Drzewce z jasnego politurowanego drewna, złączonego z dwóch części za pomocą okuć stalowych niklowanych. Na drzewcu umieszczono 26 srebrnych gwoździ pamiątkowych. Głowica w kształcie orła wspartego na cokole skrzynkowym z na­pisem: „MIASTO POZNAŃ”.

Dla upamiętnienia podniosłej tamtej ceremonii, po dwudziestu czterech latach - w kwietniu 1979 roku, na skwerze od strony północnej Placu Wolności, odsłonięto Tablicę Pamiątkową z brązu, której autorem był artysta plastyk Marian Banasiewicz. W październiku 1989 roku tablicę przeniesiono na ścianę budynku PKO przy Placu Wolności.

Formowanie 3 Brygady w składzie 1 Korpusu Pancernego rozpoczęło się w lipcu 1944 roku we wsi Skrahlówka koło Berdyczowa. Pod koniec lipca front wschodni dotarł do Wisły a 9 sierpnia wydano rozkaz o zmianie miejsca tworzenia jednostek Wojska Polskiego. Jednostki Korpusu przeniesione zostały pod Chełm Lubel­ski. 3 Brygadzie Pancernej wyznaczono Kliczew pod Sawinem. 30 stycznia 1945 roku stan osobowy brygady wynosił: 1 264 żołnierzy (stan etatowy 1 499), w tym 246 oficerów, 453 podoficerów i 565 szeregowych. Jednostka posiadała następujący sprzęt i uzbrojenie: 67 czołgów T-34/85, 10 transporterów opancerzonych, 88 samochodów różnych typów, 6 motocykli, 14 radiostacji (bez czołgowych), 4 działa 57 mm, 6 moździerzy 82 mm, 18 rusznic przeciwpancernych, 24 WKM, 4 CKM, 31 RKM. W dniu 26 października 1944 roku w Grabowie pod Chełmem dowódca Brygady dokonał za­przysiężenia żołnierzy. W rejonie Sawina Brygada stacjonowała do 14 lutego 1945 roku. Rozpoczęło się przegrupowanie w kierunku frontu i 5 marca wraz z innymi jednostkami 1 Korpusu, została ześrodkowana w Lipinach koło Krzyża Wielkopolskiego. Po zmianie, pancerniacy przegrupowani zostali w rejon Oleśnicy. W dniach 7-10 kwietnia, w związku z przygotowaniem do operacji łużyckiej, Brygada wraz z 25 Pułkiem Artylerii Pancernej (25 papanc) i przydzieloną baterią 26 Pułku Artylerii Przeciwlotniczej (26 paplot) otrzymała zadanie wykonania marszu po trasie: Oleśnica, Trzebnica, Oborniki Śląskie, Wołów, Ścinawa, Lubin, Bolesławiec do rejonu wyczekiwania Kliczków, Świętoszów, Dobra. W dniach 11-14 kwietnia Brygada zajęła rejon koncentracji na odcinku 8 Dywizji Piechoty, skąd wydzieliła oficerów sztabu do rozpoznania przeszkód i miejsc przepraw na Nysie Łużyckiej. Dokonano uzupełnienia zapasów i przygotowano sprzęt bojowy do walki. 16 kwietnia w godzinach popołudniowych siły główne brygady przekroczyły Nysę po moście saperskim pod Przewozem. 18 kwietnia o godzinie 9.00, bez jednej kompanii i plutonu czołgów, z baterią dział 26 paplot weszła do walki w pierwszym rzucie. Uderzyła w lukę przerwanego frontu na płn. Niesky, wyzwalając więźniów obozu koncentracyjnego (głównie Polaków). Od 19 kwietnia ruszyła w pościg za nieprzyjacielem w kierunku Forstgen. Z marszu sforsowała Schwarzer, Schóps i Szprewę. Następnie brała udział w opanowaniu autostrady Drezno – Berlin. Od świtu 22 kwietnia wspólnie z 1BPZmot 1KPanc, przełamując kolejne rubieże obrony niemieckiej, dotarła na przedpola Drezna. To właśnie w tym dniu, w Poznaniu wręczany był sztandar. Po godzinie 18.00 otrzymała rozkaz natychmiastowego powrotu w rejon Budziszyna. Na maksymalnej prędkości, pokonując z marszu punkty oporu i zasadzki wojsk niemieckich, jeszcze tej samej nocy skoncentrowała się na płn. od Budziszyna. W dniach 23-29 kwietnia żołnierze Brygady toczyli krwawe walki obronne na północ od Budziszyna, w czasie, których wspierali ogniem artylerii i broni pancer­nej działania 8 DP. 27 kwietnia 3 BPanc odpierała gwałtowne ataki wroga, a „pluton braci Korczyńskich” stał się symbolem męstwa w walkach z przeważającymi siłami przeciwnika pod Gross Welką. Z trzech bohaterskich braci – kierowców mechaników czołgów, pochodzących z woj. tarnopolskiego polegli: Bolesław (lat 21) i Zygmunt (lat 23), a Bronisław (lat 19) został ciężko ranny. W ramach operacji praskiej Brygada nacierała w kierunku na Bu­dziszyn, walczyła w trudnym, górzystym terenie Sudetów i po ciężkich bojach z nieprzyjacielem wkroczyła na terytorium Czechosłowacji.

9 maja 3 Brygada Pancerna, występując ze swoim „poznańskim” sztandarem, wzięła udział w zwycięskiej defiladzie kończącej II wojnę światową w Mielniku na terytorium Czechosłowacji.

W okresie 18 – 21 maja pododdziały brygady powróciły do kraju, przegrupo­wując się przez Zgorzelec, Lubań, Bolesławiec, Wołów, Milicz, Krotoszyn, Ostrów Wlkp., w rejon Kalisza. 21 maja odbyła się defilada z udziałem dowódcy 1 Korpusu Pancernego gen. bryg. Józefa Kimbara, przedstawicieli władz Kalisza. W dniu 10 sierpnia ze stanu osobowego ubyli oficerowie i żołnierze radzieccy. W dniu 12 sierpnia w pierwszą rocznicę powstania, 3 Brygada Pancerna obchodziła swoje święto. Uroczystości zostały zorganizowane w Gliwicach. Dzięki bohaterskiej postawie swoich żołnierzy uzyskała nazwę wyróżniającą „Drezdeńska”.

5 października 1945 roku, rozformowano 1 Korpus Pancerny a 3 Brygadę Pancerną przegrupowano do Opola i włączono do Po­znańskiego Okręgu Wojskowego. W październiku nastąpiło zwolnienie do rezerwy żołnierzy tzw. „frontowców”. W lutym 1946 roku Brygadę rozformowano. Na jej bazie utworzono 6 Pułk Czołgów, który przejął sztandar wojsko­wy oraz tradycje, historię i sławę bojową 3 Brygady Pancernej, miano „Drezdeński” i numer poczty polowej 46086. 30 kwietnia 1946 roku pułk otrzymał czterocyfrowy numer JW 1674. Następnie przeformowano 6 Drezdeński Pułk Czołgów Ciężkich w 34 Drezdeński Batalion Czołgów Ciężkich. Kontynuował on tradycje swojej poprzedniczki. W latach 1946-1961 jednostki te stacjonowały w garnizonach: Opole, Bolesławiec, Wrocław, Biedrusko, używając podczas uroczystości o charakterze państwowym i wojskowym sztandaru bojowego 3 Drezdeńskiej Brygady Pancernej, jako symbolu patriotyzmu, męstwa i odwagi. W 1962 roku, po rozformowaniu 34 Drezdeńskiego Batalionu Czołgów Ciężkich utworzony został 4 Batalion Czołgów Ciężkich bez miana „Drezdeński”. Tradycje bojowe 3 Brygady przejął żagański 22 Pułk Czołgów Średnich istniejący od 1951 roku. W 1967 roku 22 pułk przeformowano w 3 Drezdeński Pułk Czołgów Średnich. Stacjonujący w Biedrusku 4 Batalion Czołgów Ciężkich w latach 1962 – 1964 używał dwóch sztandarów wojskowych: sztandaru bojowego 3 Brygady Pancernej i sztandaru 34 Drezdeńskiego Batalionu Czołgów Ciężkich. Po rozformowaniu 4 Batalionu, w 1964 roku sztandary zostały przekazane do Muzeum Wojska Polskiego.

Waleczni żołnierze 3 Brygady Pancernej 1 Korpusu Pancernego Wojska Polskiego za swoje osiągnięcia bojowe podczas II wojny światowej, m.in. w bitwie pod Budziszynem, Dreznem, Mielnikiem zasłużyli, by ich jednostka została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Pamięć o bohaterskich czynach żołnierzy 3 Brygady Pancernej przetrwała do dziś. Jej tradycje kontynuują żołnierze 24 Batalionu Ułanów z 10 Brygady Kawalerii Pancernej im. gen. broni Stanisława Maczka ze Świętoszowa oraz członkowie Stowarzyszenia Żołnierzy i Pracowników Wojska 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich im. 3 Brygady Pancernej w Żaganiu. Strażnikami pamięci o dokonaniach bojowych 3 Drezdeńskiej Brygady Pancernej były również: Koło Koleżeńskie Kombatantów 3 Brygady Pancernej w Warszawie, Szkoła Podstawowa im. 3 Drezdeńskiej Brygady Pancernej w Biedrusku oraz środowiska rodzin byłych pancerniaków z Sawina i Chełma Lubelskiego.

W dniu 25 marca 2010 roku uchwałą Rady Miasta Żagania nadano nazwę „Plac imienia 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich” działce przy skrzyżowaniu ulic: Żarskiej i Sosnowej. 23 października na tym placu odsłonięto pomnik poświęcony żołnierzom i pracownikom wojska 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich. 6 maja 2016 roku imię patrona 3 Brygady Pancernej 1 Drezdeńskiego Korpusu Pancernego WP otrzymało „Stowarzyszenie 3pcz”, otwierając nową kartę w historii swojej działalności. Te wydarzenia pokazuje i dają gwarancję żagańskiemu środowi­sku kombatanckiemu, że godnie będziemy kultywować „drezdeńską historię pancernych” dla zachowania w pamięci przyszłych pokoleń.

„Stowarzyszenie 3pcz”, w 65. rocznicę powstania pułku, zorganizowało uroczyste obchody w dniu 6 maja 2016 r. na pl. Generała Maczka. Z tej okazji wydano książkę, której bohaterem jest 3. Brygada Pancerna, która działała w strukturach korpusu już od pierwszych dni jego powstania. Brygada, która aktywnie uczestniczyła w walkach zbrojnych, a za swoje osiągnięcia bojowe podczas II wojny światowej, m.in. w bitwie pod Budziszynem, została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Jej powojenne losy różnie się układały. Brygada zmieniała swoją strukturę oraz dyslokowanie na mapie garnizonów Polski. Niemniej jednak pamięć o niej przetrwała po dziś dzień. Jej tradycje kontynuują spadkobiercy z 10. Brygady Kawalerii Pancernej ze Świętoszowa, a konkretnie 24. Batalion Ułanów.

„Wielka w tym zasługa oczywiście miłośników i członków Stowarzyszenia Żołnierzy i Pracowników Wojska 3. Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich w Żaganiu. Dzięki takim aktywistom, jak płk. rez. Stefan Kozak, mjr. rez. dr Wiesław Chłopek i mjr. rez. Andrzej Miernicki pamięć o historii polskiej wojskowości i pancerniakach jest wciąż żywa i może być przekazywana kolejnym pokoleniom. Jestem przekonany, że zebrane tutaj materiały informacyjne, przekazy czy relacje świadków pozwolą pokazać jak długą i trudną drogę przeszła 3. Brygada Pancerna aż do okresu Stowarzyszenia Żołnierzy i Pracowników Wojska 3. Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich. 65. rocznica powołania 22. Samodzielnego Pułku Czołgów to świetna okazja, by po raz kolejny przypomnieć i odświeżyć pamięć o polskich czołgistach nie tylko z czasów wojny, ale także okresu powojennego i współczesności. Jako były dowódca „Czarnej Dywizji” oraz Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych gorąco polecam tę lekturę.”

                                                                     Mirosław Różański

                                                         generał broni dr

Stefan Kozak, Andrzej Miernicki

22. 04. 2020 r.

Admin. Andrzej Miernicki